Dava açmaya hazırlanırken önce arabulucuya başvurmanız gerektiğini öğrenebilirsiniz. Ankara’da çalışan, kiracı, tüketici veya işletme sahibi olmanız farklı arabuluculuk düzenlemeleriyle karşılaşmanıza neden olabilir. Dava şartı arabuluculuk, her anlaşmazlık için geçerli tek bir ön aşama değildir. Talebin konusu, taraflar ve kanundaki kapsam birlikte değerlendirilmelidir. Başvuru zorunluluğu bulunması, anlaşma yapmanız veya karşı tarafın önerisini kabul etmeniz gerektiği anlamına gelmez.
Dava şartı ile gönüllü arabuluculuğu ayırmak
Tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebileceği özel hukuk uyuşmazlıklarında gönüllü arabuluculuk gündeme gelebilir. Dava şartı arabuluculukta ise kanunun belirlediği uyuşmazlıklarda dava öncesinde başvuru yapılması gerekir. Bu iki kavramın aynı olmadığını bilmek önemlidir. Bir konuda gönüllü görüşme yapılabilmesi, o konunun mutlaka dava şartı kapsamında olduğunu göstermez. Bazı taleplerin niteliği ise arabuluculuğa elverişlilik bakımından ayrıca değerlendirilmelidir.
Birden fazla talebiniz varsa hepsinin aynı kapsamda bulunduğunu varsaymayın. Para alacağı, ilişkinin sona erdirilmesi veya bir hakkın tespiti farklı değerlendirmeler yaratabilir. Başvurunun kime karşı ve hangi konu için yapıldığı, sonraki davayla ilişkili olmalıdır. Sadece görüşme yapılmış olmasını yeterli saymadan son tutanağın kapsamını kontrol edin. Eksik veya yanlış taraf bilgisi, dava hazırlığında ayrıca ele alınması gereken bir sorun oluşturabilir.
İş ve ticari uyuşmazlıklarda kapsam
İşçi veya işveren alacağı, tazminat ve işe iade gibi kanunda belirtilen uyuşmazlıklarda dava şartı arabuluculuk gündeme gelir. Buna karşılık her çalışma bağlantılı talep aynı kurala tabi değildir. İş kazası veya meslek hastalığından doğan bazı tazminat ve ilgili davalar bakımından özel istisnalar bulunur. Kamu çalışanının idari statüsünden doğan bir uyuşmazlığı da sırf çalışma hayatıyla bağlantılı olduğu için işçi alacağı gibi değerlendirmek doğru değildir.
Ticari davalarda ise bütün anlaşmazlıklar değil, kanunda sayılan konu ve talep türleri bakımından dava şartı uygulanır. Alacak ve tazminatla birlikte itirazın iptali, menfi tespit veya istirdat gibi taleplerin somut niteliği incelenmelidir. Bir tarafın şirket olması, tek başına bütün davaların aynı ticari arabuluculuk kapsamına girdiğini göstermez. Ankara’da işletme adına başvururken temsil yetkisini ve işlemi yapacak kişinin gerekli belgelerini önceden hazırlamak yararlıdır.
Tüketici, kira ve taşınmaz bağlantılı konular
Tüketici mahkemelerinde görülen uyuşmazlıkların önemli bir bölümünde dava öncesi arabuluculuk söz konusu olsa da istisnalar vardır. Tüketici hakem heyetinin görevindeki uyuşmazlıklarla hakem heyeti kararlarına itirazlar bakımından aynı zorunluluk uygulanmaz. Taşınmazın aynından doğan bazı tüketici uyuşmazlıkları gibi diğer kanuni istisnalar da değerlendirilmelidir. Güncel parasal görev sınırını incelemeden doğrudan mahkeme veya arabuluculuk yolunu seçmek hatalı olabilir.
Kira ilişkisinden kaynaklanan uyuşmazlıklarda dava şartı arabuluculuk kapsamı önemlidir; ancak kiralananın ilamsız icra yoluyla tahliyesine ilişkin kanuni istisna ayrıca dikkate alınır. Ortaklığın giderilmesi, kat mülkiyeti ve komşuluk hakkından doğan belirli uyuşmazlıklar da kapsamda bulunabilir. Tapuyla ilgili her davanın otomatik olarak zorunlu arabuluculuğa tabi olduğu söylenemez. Uyuşmazlığı günlük adıyla değil, ileri sürülecek hukuki talep üzerinden tanımlamak gerekir.
Tarımsal üretim sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar da kendi düzenlemeleri kapsamında dava şartı arabuluculuk incelemesi gerektirebilir. Dolayısıyla kapsam yalnızca günlük hayatta en çok duyulan iş, ticaret veya kira başlıklarıyla sınırlı değildir. Sözleşmenin adını değiştirmek, hukuki niteliğini kendiliğinden değiştirmez. Başvurudan önce ilişkinin hangi kanuni kategoriye girdiğini ve talep için özel bir düzenleme bulunup bulunmadığını araştırmak gerekir.
Aile hukukunda boşanma veya velayet gibi tarafların serbestçe belirleyemediği konular, sıradan bir alacak pazarlığı gibi ele alınamaz. Aile içi şiddet iddiası içeren uyuşmazlıklar bakımından da özel sınırlamalar bulunur. Koruyucu tedbir veya acil yargısal yardım ihtiyacını arabuluculuk görüşmesine bağlamayın. Uyuşmazlığın başka bir yönünde parasal talep bulunması, bütün konuların aynı yöntemle çözülebileceği anlamına gelmez; her talep ayrı incelenmelidir.
Başvuru, görüşme ve son tutanağın işlevi
Başvuruda tarafların doğru bilgileri, iletişim adresleri ve uyuşmazlığın konusu belirlenmelidir. Yetkili arabuluculuk bürosu, uyuşmazlığın türüne göre değerlendirilir; en yakın yerin her durumda yetkili olduğu varsayılmamalıdır. Arabulucu tarafların yerine karar veren hakim değildir. Süreci yürütür ve çözüm geliştirilmesine yardımcı olur. Taraflar çözümün koşullarını değerlendirirken hukuki yardım alabilir; toplantıda sunulan rakamı hemen kabul etmek zorunda değildir.
Görüşmeler sonunda anlaşma olup olmadığı son tutanakla ortaya konulur. Anlaşmama tutanağı, davada mutlaka haklı olduğunuzu veya alacağın ispatlandığını göstermez; dava şartının değerlendirilmesi bakımından işlev taşır. Anlaşma belgesinin ise bağlayıcı sonuçları olabilir. Özellikle ödeme planı, teminat, teslim ve hangi taleplerin kapatıldığı açık olmalıdır. Anlaşmanın konusu hakkında sonradan dava açma imkânının etkilenebileceğini dikkate alarak metni bütünüyle inceleyin.
Süreler, masraflar ve dava hazırlığı
Arabuluculuk başvurusunun zamanaşımı ve hak düşürücü süreler üzerindeki etkisi ilgili kurallara göre değerlendirilir. Başvuru yapmak için önce bütün belgelerin kusursuz tamamlanmasını beklemek, kısa süreli taleplerde risk yaratabilir. Buna karşılık başvurunun her eski talebi yeniden canlandıracağı da düşünülmemelidir. İşe iade veya özel başvuru düzeni içeren dosyalarda takvim ayrıca önem taşır. Olay, tebligat, başvuru ve tutanak tarihlerini ayrı ayrı kaydedin.
Katılımın ve temsilin sonuçlarıyla ücret düzeni hakkında güncel bilgi alın. Arabuluculuk gideri, avukatlık ücreti ve dava açılırsa doğabilecek masraflar aynı kalem değildir. TBB Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi her yıl güncellenir. Ankara’da devam eden dava dosyanızı UYAP ve e-Devlet üzerinden kontrol edin. Arabuluculuk evrakını dosyaya doğru sunmak kadar, hangi talebin hangi delille ispatlanacağını hazırlamak da önemlidir; bu süreç dava dilekçesinin yerine geçmez.
Sık Sorulan Sorular
Arabulucuya gitmek anlaşmayı kabul ettiğim anlamına gelir mi?
Hayır. Başvuru zorunluluğu ile anlaşma iradesi farklıdır. Bir çözümü kabul etmeden önce koşullarını ve hukuki sonuçlarını değerlendirebilirsiniz.
İdareye karşı iptal davasından önce bu yola gitmeli miyim?
Özel hukukta dava şartı arabuluculuk kuralları idari iptal davasına otomatik uygulanmaz. İdari başvuru gereklilikleri ve yargı yolu ayrıca incelenmelidir.
Bir kere görüştüysek aynı ilişkiye ait bütün davalar için yeterli olur mu?
Her durumda yeterli olmayabilir. Taraflar, uyuşmazlık konusu ve son tutanak kapsamı, açılacak davanın talepleriyle birlikte değerlendirilmelidir.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez.