Maaşa haciz yazısı gelmesi, gelirin tamamının her durumda alacaklıya aktarılacağı anlamına gelmez. Kesinti sınırı; gelirin hukuki niteliğine, kişinin çalışma statüsüne ve borcun türüne göre değerlendirilir. Ankara’da kamu kurumunda çalışan bir memurla özel sektördeki işçinin veya emekli aylığı alan kişinin durumu aynı kurala indirgenmemelidir. İlk adım, hangi ödeme üzerinde hangi takip nedeniyle kesinti yapıldığını belirlemektir.
İşçi ücreti ile kamu görevlisinin maaşını ayırın
İş Kanunu kapsamındaki işçilerin aylık ücretlerinde haciz bakımından özel bir koruma bulunur. Genel kural olarak aylık ücretin dörtte birinden fazlası haczedilemez; nafaka borcuna ilişkin haklar saklıdır. Ancak her işyerinde çalışan herkesin aynı kanun kapsamında olduğu varsayılmamalıdır. Çalışma ilişkisinin tabi olduğu mevzuat ve ödemenin gerçekten ücret niteliğinde olup olmadığı kontrol edilmelidir.
İcra ve İflas Kanunu çerçevesinde maaşların ve diğer belirli gelirlerin kısmen haczi değerlendirilirken borçlu ile ailesinin geçimi için gerekli miktar dikkate alınır. İcra ve İflas Kanunu kapsamında haczedilecek miktar için dörtte birden az olmama kuralı bulunur. Bu alt sınır ile İş Kanunu’ndaki işçi ücretine özgü üst sınır birbirine karıştırılmamalıdır. Bu nedenle memurlar hakkında da her durumda “en fazla dörtte biri kesilir” şeklinde genel bir açıklama doğru olmaz.
Kurumda çalışıyor olmak tek başına memur statüsünü göstermez. Kamu işçisi, sözleşmeli personel ve memur farklı düzenlemelere tabi olabilir. Bordro, çalışma statüsünü gösteren belge ve haciz yazısı birlikte incelenmelidir. Ankara’daki bir kamu kurumunda görev yapmak, borcun niteliğini veya uygulanacak kesinti kuralını kendiliğinden değiştirmez.
Emekli aylığına ilişkin korumayı ayrı değerlendirin
Emekli aylıkları bakımından sosyal güvenlik mevzuatında haciz koruması bulunur. Bu korumanın kapsamı, aylığın tabi olduğu düzenleme ve takibin türüyle birlikte incelenir. Nafaka borçları ve kanunda belirtilen sosyal güvenlik alacakları gibi istisnalar önemlidir. Borçlunun muvafakati de uygulamada ayrı bir değerlendirme konusu olabilir; aylık üzerinde hiçbir koşulda işlem yapılamayacağı söylenmemelidir.
Banka kredisi alınırken imzalanan sözleşmedeki kesinti veya mahsup hükümleriyle icra dosyasından konulan haciz aynı işlem değildir. Hesaptaki bloke, bankanın kendi alacağına ilişkin tahsilat işlemi veya icra haczi kaynaklı olabilir. Bunların hepsini “maaş haczi” diye adlandırmak, uygun başvuru yolunun yanlış seçilmesine neden olabilir. İşlemin kaynağı bankadan ve dosyadan öğrenilmelidir.
Hesaba başka ödemeler de giriyorsa aylığın kaynağını gösteren kayıtları ayırın. Emekli aylığının yatırıldığı hesap, geçmiş kesintiler ve varsa verilen onay belgeleri birlikte incelenir. Bir internet yorumuna dayanarak yeni muvafakat vermek veya mevcut belgenin etkisini kesin kabul etmek yerine dosyaya özgü değerlendirme isteyin.
Nafaka, birden fazla haciz ve ek ödemeleri inceleyin
Nafaka alacakları ücret ve aylık haczindeki genel kurallardan farklı sonuçlar doğurabilir. İşleyen nafaka, geçmiş dönem borcu ve diğer alacakların birlikte bulunduğu dosyalarda hangi kesintinin hangi borca ait olduğu açıkça görülmelidir. Bütün kalemleri tek toplamda değerlendirmek, kesintinin hukuka uygunluğunu anlamayı güçleştirir. İcra yazısının kapsamı bordrodaki işlemle karşılaştırılmalıdır.
Birden fazla haciz yazısı bulunması, her alacaklının aynı anda sınırsız kesinti yapabileceği anlamına gelmez. Haciz sırası ve alacak türüne ilişkin kurallar uygulanır. Buna karşılık sıraya ilişkin genel açıklama, nafaka gibi özel nitelikteki alacakların durumunu çözmez. İşveren veya kurumdan kesintinin hangi dosyaya aktarıldığını gösteren döküm istenebilir.
- Net ödeme ile bordrodaki diğer kalemleri birbirinden ayırın.
- Her kesintinin bağlı olduğu icra dosyasını belirleyin.
- Nafaka kesintilerini sıradan borç kesintilerinden ayrı gösterin.
- Prim, ikramiye, tazminat ve benzeri ödemelerin niteliğini ayrıca inceletin.
Ücrete ilişkin korumanın işten ayrılırken ödenen her tazminata aynen uygulanacağı düşünülmemelidir. Ödemenin adı kadar hukuki niteliği de önemlidir. Yol ve yemek desteği veya masraf karşılığı gibi kalemlerin değerlendirilmesi de somut ödeme düzenine göre yapılmalıdır.
Yanlış kesintide belgeye dayanan başvuru hazırlayın
Kesintinin fazla olduğunu düşünüyorsanız öncelikle haciz yazısını, bordroyu ve banka kaydını aynı dönem için karşılaştırın. İşverenin hesap hatası ile icra işleminin hukuka aykırılığı farklı sorunlardır. Sadece insan kaynaklarına sözlü itiraz etmek, icra dosyasındaki işlem bakımından gerekli başvurunun yerine geçmeyebilir. İşlemin niteliğine göre icra dairesinde veya icra mahkemesinde işlem gerekebilir.
Bazı şikâyetler süreye bağlı olduğundan belge incelemesini geciktirmeyin. Süre başlangıcını ve haczedilmezlik iddiasının kapsamını somut dosyayla değerlendirin. Ankara’da dosyanızın bulunduğu icra birimini UYAP ve e-Devlet üzerinden kontrol edin. Yeni işyerine geçmek, işten ayrılmak veya maaş hesabını değiştirmek borcu kendiliğinden sona erdirmez.
Kesintiler borç bakiyesini azaltırken faiz ve dosya giderleri de hesaba etki edebilir. Eski bir ödeme emrindeki toplamla güncel kesinti çizelgesini karşılaştırıp bütün borcun bittiğini varsaymayın. Ödemelerin dosyaya işlendiğini, kalan hesabı ve haciz yazısının akıbetini kontrol etmek gerekir.
Örneğin bordroda kesinti görülmesine rağmen dosya hesabında ödeme bulunmuyorsa sorun kesinti oranından farklıdır. Paranın ne zaman, hangi dosya numarasıyla gönderildiği araştırılmalıdır. Aynı işverende birbirine benzeyen dosya numaraları veya alacaklı isimleri varsa yanlış eşleştirme ihtimali de kontrol edilir. Çalışanın elindeki bordro, tahsilatın dosyada doğru işlendiğini tek başına kanıtlamaz.
Borçlu ve ailesinin geçim koşullarının değerlendirilmesi gereken durumlarda barınma gideri, bakmakla yükümlü olunan kişiler ve zorunlu ihtiyaçlara ilişkin belgeler hazırlanabilir. Bu belgelerin varlığı, kanuni sınırların otomatik olarak değişeceğini göstermez. Talep edilen korumanın hangi hukuki temele dayandığı ve incelemeyi hangi merciin yapacağı açıklığa kavuşturulmalıdır.
Sık Sorulan Sorular
İşçi, memur ve emekli için aynı haciz oranı mı uygulanır?
Hayır. Statü, gelir türü ve alacağın niteliği farklı hükümleri gündeme getirir. İşçi ücretine ilişkin sınırı memur maaşına veya emekli aylığına otomatik olarak uygulamak doğru değildir.
İşveren haciz yazısını görmezden gelebilir mi?
Haciz yazısı işveren veya kurum açısından yükümlülükler doğurabilir. Kesintiye itirazınız varsa ilgili işlemi uygun başvuru yoluyla değerlendirmek gerekir. Çalışanla işveren arasındaki sözlü anlaşma resmî yazıyı kendiliğinden etkisiz kılmaz.
Borcu kapattığımda kesinti hemen sona erer mi?
Ödemenin doğru dosyaya işlendiği ve güncel hesabın kapandığı kontrol edilmelidir. Kesintiyi yapan birime gerekli bildirimin ulaşması da önem taşır. Fazla kesinti iddiasında bordro ve ödeme kayıtları birlikte incelenir.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez.