Ankara’da yaşayan bir kişi, ölümünden sonra malvarlığına ilişkin iradesini açıklamak istediğinde vasiyetnamenin mutlaka noterde düzenlenmesi gerektiğini düşünebilir. Oysa TMK farklı vasiyetname şekilleri öngörür. Her şeklin kendi geçerlilik koşulları vardır ve kişisel bir metne “vasiyetimdir” yazılması bu koşulları kendiliğinden karşılamaz. Hazırlığa, hangi iradenin açıklanmak istendiğini ve bunun hukuken nasıl kurulabileceğini belirleyerek başlanmalıdır.
Vasiyetnamenin işlevi ve sınırları
Vasiyetname, kişinin ölümünden sonra sonuç doğurmasını istediği belirli tasarrufları içerebilir. Mirasçı atama, belirli mal bırakma veya diğer hukuken mümkün düzenlemeler gündeme gelebilir. Ancak malın bir kişiye bırakılmasıyla onun her durumda bütün borçlardan bağımsız bir hak kazanacağı varsayılmamalıdır. Tasarrufun niteliği ve terekenin durumu birlikte değerlendirilir.
Kişi yalnızca kendi malvarlığı ve hukuken tasarruf edebileceği alan bakımından düzenleme yapabilir. Eşler arasındaki mal rejimi, ortak mülkiyet ve başkasına ait haklar bu nedenle önemlidir. Tapuda kişinin adına kayıtlı görünen malın ekonomik ve hukuki ilişkileri ayrıca incelenebilir. Vasiyetname bütün önceden doğmuş hakları ortadan kaldıran bir araç değildir.
Saklı pay düzenlemeleri de hesaba katılmalıdır. Mirasçıların tamamını dışarıda bırakmak istendiğinde bunun her koşulda uygulanabileceği söylenemez. Mirasçılıktan çıkarma ise yalnızca bir kişiden hoşlanmama beyanıyla aynı şey değildir ve özel koşullara bağlıdır. İrade açıklanırken hukuken ulaşılabilecek sonuçla kişisel beklenti ayrılmalıdır.
Resmî vasiyetname ve el yazılı vasiyetname
Resmî vasiyetname kanundaki usule göre yetkili resmî görevli önünde düzenlenir. Noter bu yollardan biridir; fakat tek olasılık olarak sunulmamalıdır. Tanıklar, düzenleme aşamaları ve ilgililerin nitelikleri bakımından özel koşullar bulunur. Metnin hazırlanmasıyla usulüne uygun tamamlanması aynı şey değildir; şekil kurallarının bütününe dikkat edilmelidir.
El yazılı vasiyetnamede metnin kanunun aradığı biçimde baştan sona mirasbırakanın el yazısıyla yazılması, tarih ve imza koşullarının karşılanması gerekir. Bilgisayarda yazılan metnin altına imza atılması, onu el yazılı vasiyetname hâline getirmez. Hazır formun boşluklarını doldurmak veya başka kişiye yazdırmak da aynı hukuki güvenceyi sağlamaz.
Ankara’daki bir üniversite çalışanı veya emekli, malvarlığı listesi hazırlamak için bilgisayar kullanabilir; bu liste hazırlık belgesi işlevi görebilir. Fakat hazırlık metni ile geçerli vasiyetname birbirinden ayrılmalıdır. Sağlık veya hareket kısıtlılığı varsa uygun resmî düzenleme usulü hakkında bilgi alınabilir. Kişinin şartlarıyla bağdaşmayan bir şekli zorlamak yerine geçerli yol araştırılmalıdır.
Sözlü vasiyet ve ehliyet değerlendirmesi
Sözlü vasiyet, günlük konuşmada son dileği anlatmanın genel geçerlilik taşıyan adı değildir. Kanunun öngördüğü olağanüstü durum ve diğer şartlar varsa başvurulabilen istisnai bir yoldur. Yakınlara veya mesaj grubuna söylenen her istek bu kapsamda geçerli olmaz. İstisnai yolun koşulları ve sonradan yapılması gereken işlemler ayrıca incelenmelidir.
Vasiyet yapma ehliyeti, iradenin serbestçe oluşması ve kişinin tasarrufun anlamını kavrayabilmesi önem taşır. Yaş veya hastalık tanısı tek başına her durumda aynı sonuca götürmez. Değerlendirme, düzenleme anındaki koşullarla ilişkilidir. Baskı, aldatma veya iradeyi etkileyen başka durumlar varsa bunlar sonradan uyuşmazlık konusu olabilir.
Sağlık belgesi veya uzman değerlendirmesi bazı olaylarda önem kazanabilir; ancak böyle bir belgenin bulunması her olası geçerlilik tartışmasını ortadan kaldırmaz. İrade, şekil, tanıklar ve içerik ayrı meselelerdir. Belge düzenlenirken bağımsız iradenin korunması ve kişiye neyi imzaladığının açıklanması gerekir. Yararlanacak kişilerin baskı oluşturabilecek müdahaleleri önlenmelidir.
İçeriği açık kurmak ve belgeleri saklamak
Mal bırakılacak kişinin kimliği ve tasarruf konusu açık olmalıdır. Aynı ailede benzer isimler bulunması veya taşınmazın yalnızca günlük adıyla anılması yorum sorununa yol açabilir. Bununla birlikte vasiyetnameyi malvarlığı envanteriyle karıştırmamak gerekir. Değişebilecek hesap veya taşınmaz bilgileri düzenlemenin nasıl uygulanacağını etkileyebilir.
- İrade açıklamasını başkalarının beklentilerinden ayrı belirleyin.
- Malvarlığı ve ortak mülkiyet bilgilerini doğru listeleyin.
- Yararlanacak kişilerin kimliklerinin karışmamasını sağlayın.
- Önceki vasiyetnameleri ve diğer ölüme bağlı tasarrufları bildirin.
El yazılı vasiyetname, kanundaki imkânlar çerçevesinde saklanmak üzere ilgili makama bırakılabilir; bu teslim her durumda geçerliliğin bütün koşullarının onaylandığı anlamına gelmez. Evde tutulan belgenin kaybolması veya bulunamaması ayrı riskler doğurur. Saklama yöntemi belirlenirken hem belgenin korunması hem ölümden sonra ortaya çıkması düşünülmelidir.
Değişiklik, açılma ve hukuki destek
Vasiyetname düzenlendikten sonra hayat koşulları değişebilir. Yeni aile ilişkileri, mal satışı veya önceki iradeden dönme isteği ortaya çıktığında değişiklik kanunun öngördüğü yollarla yapılmalıdır. Mevcut belge üzerine rastgele ekleme yapmak veya kopyasını değiştirmek yorum ve geçerlilik sorunları yaratabilir. Önceki belgelerle yeni düzenlemenin ilişkisi açık kurulmalıdır.
Ankara’da yaşayan aile üyelerinin ölüm sonrasında buldukları belgeyi yalnızca kendi aralarında okumaları, resmî açılma ve ilgili bildirim süreçlerinin yerine geçmez. Bulunan vasiyetname için kanuni teslim ve inceleme usulleri izlenmelidir. Belgenin açılması da içindeki her hükmün kesin geçerli olduğuna karar verilmesiyle aynı şey değildir. İptal veya tenkis gibi uyuşmazlıklar ayrıca gündeme gelebilir.
Hazırlık görüşmesinde malvarlığı, aile ilişkileri ve ulaşılmak istenen sonuç birlikte açıklanmalıdır. TBB Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi her yıl güncellenir. Hukuki danışma, resmî işlem giderleri ve sonradan doğabilecek davalar farklı kapsamlar taşır. Şekil koşullarını karşılayan, uygulanabilir ve açık bir metin oluşturmak için hangi desteğin verileceği baştan konuşulmalıdır.
Sık Sorulan Sorular
Bilgisayarda yazıp imzalamam yeterli mi?
Bu işlem el yazılı vasiyetnamenin şekil koşullarını karşılamaz. Resmî vasiyetname için de ayrı usul vardır. Metnin uygun vasiyetname şekline göre hazırlanması gerekir.
Vasiyetname saklı payları ortadan kaldırır mı?
Her durumda kaldırmaz. Saklı pay ve tasarruf edilebilir kısım değerlendirilir. Mirasçılıktan çıkarma gibi özel düzenlemelerin de kendi koşulları bulunur.
Noterde düzenlenirse hiçbir dava açılamaz mı?
Resmî düzenleme bütün uyuşmazlıkları imkânsız kılmaz. Ehliyet, irade, şekil veya saklı pay meseleleri somut koşullara göre yargılama konusu olabilir.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez.